หน้าแรก   นายกสภาฯ   อธิการบดีฯ   ผู้ทำประโยชน์ฯ


ศาสตราจารย์ ดร. โสภิณ ทองปาน เกิดวันที่ 15 เมษายน 2478 เป็นชาวนครศรีธรรมราช เป็นบุตรของนายแก้ว นางชิ้น ทองปาน อาชีพเป็นเกษตรกร

ศาสตราจารย์ ดร. โสภิณ ทองปาน จบการศึกษาระดับประถมศึกษา มัธยมศึกษา และเตรียมอุดมศึกษาจากโรงเรียนเบจมราชูทิศ จังหวัดนครศรีธรรมราช จบปริญญาตรี ด้านเศรษฐศาสตร์เกษตร (เกียรตินิยม) จากมหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ ใน พ.ศ. 2500 แล้วทำงานเป็นผู้ช่วยอาจารย์ในคณะเศรษฐศาสตร์สหกรณ์ ไม่ถึงปีก็ได้รับทุนการศึกษาไปเรียนต่อจนจบระดับปริญญาโททางเศรษฐศาสตร์เกษตร (M.S.) ใน พ.ศ. 2506 จาก Oregon State University ศาสตราจารย์ ดร. โสภิณ ทองปาน กลับมาสอนที่คณะเศรษฐศาสตร์สหกรณ์อีกประมาณ 2 ปี ก็ได้ทุน ADC (Agricultural Development Council) ในระดับปริญญาเอกที่ The Ohio State University ทางเศรษฐศาสตร์เกษตร แล้วกลับมารับราชการต่อในมหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ ทำหน้าที่เป็นทั้งอาจารย์ นักวิชาการ และนักบริหาร ทางการศึกษาและการทำงานนั้น ศาสตราจารย์ ดร. โสภิณ ทองปาน มีความรู้เข้มข้นด้านเศรษฐศาสตร์เกษตรโดยเฉพาะ แต่ศาสตราจารย์ ดร. โสภิณ ทองปาน ก็จะให้ความสำคัญในการผนวกสังคมศาสตร์ ภูมิศาสตร์ หรือแม้แต่ประวัติศาสตร์เข้าไปในการสอน การเขียน และการคิดของท่านนับว่าเป็นประโยชน์ต่อนิสิต และสังคมทั่วไปเป็นอย่างยิ่ง

การทุ่มเทชีวิตจิตใจ เอาใจใส่ในงานที่รับผิดชอบของศาสตราจารย์ ดร. โสภิณ ทองปาน ตลอดจนการมีมนุษยสัมพันธ์ที่ดี ทำให้ศาสตราจารย์ ดร. โสภิณ ทองปาน ได้รับการแต่งตั้งเป็นผู้รักษาการในตำแหน่งหัวหน้าภาควิชาเศรษฐศาสตร์เกษตร คณะเศรษฐศาสตร์และบริหารธุรกิจ ใน พ.ศ. 2516 ขณะเดียวกันก็เป็นผู้ริเริ่มผลักดันให้เกิดโครงการเงินกู้ โครงการพิเศษต่างๆ ของคณะ ใน พ.ศ. 2517 รักษาการในตำแหน่งคณบดี คณะเศรษฐศาสตร์และบริหารธุรกิจ และใน พ.ศ. 2519 ได้รับการแต่งตั้งเป็นคณบดีเรื่อยมา จนถึง พ.ศ. 2528 คณะเศรษฐศาสตร์และบริหารธุรกิจจึงได้รับการผลักดันจากศาสตราจารย์ ดร. โสภิณ ทองปาน จนเจริญรุดก้าวหน้าอย่างรวดเร็ว ทั้งด้านวิชาการ นิสิต อาจารย์ และบุคลากร ศาสตราจารย์ ดร. โสภิณ ทองปาน ยังพัฒนาหาความรู้ ผลิตความรู้อยู่เสมอ และได้ดำรงตำแหน่งศาสตราจารย์ ในวันที่ 24 พฤษภาคม 2538 อันเป็นปีที่ศาสตราจารย์ ดร. โสภิณ ทองปาน เกษียณอายุราชการพอดี อย่างไรก็ตาม ศาสตราจารย์ ดร. โสภิณ ทองปาน ก็ยังขยันขันแข็งสอนหนังสืออยู่ต่อไปไม่หยุดยั้งจนถึงปัจจุบัน ซึ่งจะเห็นท่านเดินไปมาทั่วบริเวณมหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์อย่างกระฉับกระเฉง ยิ้มแย้มแจ่มใสทักทายผู้คุ้นเคย ทั้งหมดนี้เป็นภาพที่ชินตาขอชาวเกษตร

ผลงานของศาสตราจารย์ ดร. โสภิณ ทองปาน ที่น่ากล่าวขวัญถึง มีด้านต่างๆ กัน กล่าวคือ

งานสอน ศาสตราจารย์ ดร. โสภิณ ทองปาน จะสอนทั้งระดับปริญญาตรี ปริญญาโท และปริญญาเอก เป็นอาจารย์ที่ปรึกษาวิทยานิพนธ์ด้วย สอนสาขาวิชาเศรษฐศาสตร์เกษตร ด้านนโยบายเกษตร และวิชาสัมมนา-ปัญหาพิเศษ นอกจากนี้ ศาสตราจารย์ ดร. โสภิณ ทองปานยังเป็นผู้เชี่ยวชาญพิเศษให้กับมหาวิทยาลัยอื่น ทั้งมหาวิทยาลัยของรัฐ และของเอกชน

งานบริการทางวิชาการ ศาสตราจารย์ ดร. โสภิณ ทองปานไม่เคยเหน็ดเหนื่อยที่จะทำงานบริการด้านวิชาการทั้งภายใน และภายนอกมหาวิทยาลัย สนุกสนานอยู่กับงานได้ตลอดเวลา ไม่ว่าจะเป็นงานสอน งานเขียน และงานพูด เป็นได้ทั้งผู้อภิปราย และผู้ดำเนินการอภิปรายด้านเศรษฐกิจการเกษตรที่สำคัญของชาติ ข้อคิด ข้อเขียนที่มีค่าของท่านจึงเป็นที่แพร่หลายไปในสถาบันศึกษา สถาบันของรัฐ และสื่อมวลชนซึ่งจะมีข้อเขียนของศาสตราจารย์ ดร. โสภิณ ทองปานในหนังสือพิมพ์มติชนอยู่เสมอ

ผลงานดีเด่นที่แสดงสติปัญญา ความคิดที่ลึกซึ้งของศาสตราจารย์ ดร. โสภิณ ทองปาน ในการพัฒนาเศรษฐกิจ และสังคมของศาสตราจารย์ ดร. โสภิณ ทองปาน ได้แก่

ตำราหรือหนังสือ

1. นโยบายเกษตรไทย กรุงเทพ เลิศชัยการพิมพ์ 2 พิมพ์ครั้งที่ 2 ปรับปรุงแก้ไข 254 หน้า, พ.ศ. 2536

2. ปัญหาการจัดทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมในประเทศไทย โดยสมพร อิวิลานนท์ และเรืองไร โตกณะ (บรรณาธิการ) เศรษฐศาสตร์ทรัพยากรและสิ่งแวดล้อม เลิศชัยการพิมพ์ 2 หนังสืออ่านประกอบ บทที่ 1 : 1-29, พ.ศ. 2537

3. การใช้แรงจูงใจของระบบตลาดแก้ปัญหาสิ่งแวดล้อม โดยสมพร อิวิลานนท์ และเรืองไร โตกณะ (บรรณาธิการ) เศรษฐศาสตร์ทรัพยากรและสิ่งแวดล้อม เลิศชัยการพิมพ์ 2 หนังสืออ่านประกอบ บทที่ 9 : 183-205, พ.ศ. 2537

4. แนวความคิดเบื้องต้นในการกำหนดนโยบายเกษตร ใน การตลาดและนโยบายการเกษตร เอกสารการสอนวิชาเศรษฐศาสตร์ มหาวิทยาลัยสุโขทัยธรมาธิราช หน่วยที่ 9-15, โรงพิมพ์ห้างหุ้นส่วนจำกัด หนึ่งเจ็ดการพิมพ์ หน่วยที่ 10 : 553-620, พ.ศ. 2528

5. การตลาดสินค้าประเภทอาหาร ในการผลิตและการใช้อาหาร เอกสารการสอนวิชาคหกรรมศาสตร์ มหาวิทยาลัยสุโขทัยธรมาธิราช หน่วยที่ 8-15 โรงพิมพ์บริษัท สารมวลชน จำกัด : หน่วยที่ 15 : 1112-1196, พ.ศ. 2527

งานวิจัย

1. นโยบายส่งเสริมการปลูกป่า สถาบันสิ่งแวดล้อมไทย พ.ศ. 2538. 174 หน้า. พิมพ์เผยแพร่โดยสถาบันสิ่งแวดล้อมไทย

2. มูลค่าของสิ่งแวดล้อมธรรมชาติ : มูลค่าจากการเก็บไว้ใช้ วารสารเศรษฐศาสตร์ มหาวิทยาลัย เกษตรศาสตร์ ปีที่ 1 ฉบับที่ 2 (ก.ค. - ธ.ค.) พ.ศ. 2537: 23-31

3. ความยากจนและการทำลายป่า บทความเสนอในที่ประชุมทางวิชาการมหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ ครั้งที่ 29 วันที่ 4-7 กุมภาพันธ์ 2534 ตีพิมพ์ใน รายงานผลการวิจัยในการประชุมทางวิชาการของมหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ ครั้งที่ 29 : 711-723.

4. Deforestation and Poverty : Can Commercial and Social Forestry Break the Vicious Circle TDRI, Research Report No. 2 92 หน้า จัดพิมพ์เผยแพร่โดยมูลนิธิสถาบันวิจัยเพื่อการพัฒนาประเทศไทย (TDRI), 1990 (มีส่วนร่วมร้อยละ 50)

5. Analysis of Market Information and Price Mechanism for Farm Products in Report of the Seminar on Collection and Analysis of Market Information for Farm Product in Asia November 29-December 9, 1988 Asian Productivity Organization, Tokyo 107, Japan : 78-84

6. Study of Production and Marketing of Peanuts, Soybeans and Sunflowers as New Sources of Oil Crops in the Asean Region. Research Report Under ASEAN Agricultural Development Planning Centre (ADPC) Bangkok, (รับผิดชอบทั้งในหัวหน้าโครงการและนักวิจัยอาวุโส มีปริมาณงานร้อยละ 50) จัดพิมพ์เผยแพร่โดย ASEAN Agricultural Development Planning Centre (ADPC) กรุงเทพมหานคร, ค.ศ. 1987.

7. นโยบายส่งออกสินค้าเกษตรกรรมของไทย กรุงเทพ เป็นงานวิจัยภายใต้โครงการศึกษานโยบายสาธารณะ สมาคมสังคมศาสตร์แห่งประเทศไทย เจ้าพระยาการพิมพ์, 2528, 54 หน้า.

8. Agricultural Research Resources in Thailand in Proceedings of the Workshop on Agriculture and Resources Research Manpower Development in South and Southeast Asia 21-23 October 1981. Philippines Council for Agriculture and Resources Research and Development (PCARRD) Los Banos, Laguna, Philippines. PCARRD Book Service No. 6/1938 : 165-180.

9. Thai Food Policies in Malaysian Economic Studies (Kajian Economi Malaysia) Vol. XVI (No. 1&2) June and December 1979 : 31-43

ผลงานทางวิชาการในลักษณะอื่น

ผลงานการส่งเสริมเผยแพร่ให้เยาวชนได้มีความรู้ความเข้าใจในระบบการตลาดสินค้าเกษตร ได้ตีพิมพ์เรื่อง ระบบการค้าผลิตผลเกษตร ในหนังสือสารานุกรมไทยสำหรับเยาวชน เล่มที่ 18 บริษัท ด่านสุธาการพิมพ์ จำกัด พ.ศ. 2537 : 245-271

ศาสตราจารย์ ดร. โสภิณ ทองปาน ดูจะพอใจในบทบาทของการเป็นอาจารย์ และนักวิชาการมากที่สุด ทั้งที่ท่านเป็นนักบริหารเด่นท่านหนึ่งของรั้วสีเขียว โดยเฉพาะงานด้านวิจัยค้นคว้าใหม่ๆ ทางวิชาการนั้น เป็นงานที่ท้าทายอย่างยิ่ง ศาสตราจารย์ ดร. โสภิณ ทองปานจึงรักที่จะทำงานด้านวิชาการมาโดยตลอด แม้จะเกษียณอายุราชการแล้วก็ตาม หน่วยงานไหนต้องการความช่วยเหลือ ท่านก็จะเมตตาช่วยงานให้โดยไม่อิดเอื้อน เช่น การเป็นกรรมการในวิชาบูรณาการ สอนนิสิตปีที่ 1 เป็นต้น ปรัชญาในการเน้นคุณภาพการเรียนการสอนคือ ศาสตราจารย์ ดร. โสภิณ ทองปานจะค้นหาข้อมูลใหม่ๆ ที่ทันสมัยมาให้นิสิตวิเคราะห์ ทำความเข้าใจ เนื้อหาวิชาจึงทันสมัยไม่ซ้ำซาก สอนตัวอย่างใหม่ได้ทุกวัน ฉะนั้น การเรียนการสอนในวิชาการจึงมีบรรยากาศที่น่าสนใจ สนุกสนาน แต่ศาสตราจารย์ ดร. โสภิณ ทองปานก็เข้มงวดในระเบียบวินัยการเรียน และการทดสอบของนิสิต แม้จะเป็นงานเหนื่อย แต่ศาสตราจารย์ ดร. โสภิณ ทองปานก็สอบย่อยและตรวจข้อสอบอยู่เสมอ จนนิสิตยากที่จะขาดเรียน หรือเข้าเรียนสายในวิชาของศาสตราจารย์ ดร. โสภิณ ทองปาน

แน่นอนที่ศาสตราจารย์ ดร. โสภิณ ทองปานยึดหลักการทำงานตามหลักอิทธิบาท 4 ของพุทธศาสนา เพราะท่านถึงพร้อมด้วย ฉันทะ วิริยะ จิตตะ และวิมังสา ท่านตัดสินใจย้ายบ้านมาอยู่ใกล้มหาวิทยาลัย เกษตรศาสตร์ และมักจะเดินทางมาทำงานในช่วงแรกที่รถยังไม่คับคั่ง เดินสอนตามตึกต่างๆ ในบริเวณมหาวิทยาลัยด้วย ที่บ้านขอศาสตราจารย์ ดร. โสภิณ ทองปานไม่ค่อยมีโต๊ะทำงาน เพราะจะใช้เวลาส่วนใหญ่ในห้องทำงานในคณะ แม้ทุกวันนี้ ศาสตราจารย์ ดร. โสภิณ ทองปานก็ยังมีห้องทำงานที่เก็บเอกสารตำราอยู่เช่นเดิม ไม่เคยขนไปทำงานที่บ้าน วันเสาร์-วันอาทิตย์ก็ยังมาทำงาน เพราะเป็นชีวิตที่คุ้นเคยของท่าน ศาสตราจารย์ ดร. โสภิณ ทองปานบอกว่าไม่มีอะไรต้องเป็นห่วงอีก บุตร 3 คน ก็โตและทำงานแล้ว มีงานบ้านเพียงดูแลสนามและต้นไม้บ้างเล็กน้อย

ปรัชญาในการทำงานคือ ทำงาน ตั้งใจทำงาน ประสบความสำเร็จตามวัตถุประสงค์ของงาน และจะดีใจ ภูมิใจ เมื่อพบนิสิตเก่าที่บอกว่าเขาได้อะไรเยอะมากจากการเรียนกับศาสตราจารย์ ดร. โสภิณ ทองปาน โดยเฉพาะนิสิตที่มีท่านเป็นที่ปรึกษาวิทยานิพนธ์ นิสิตส่วนใหญ่ที่ศึกษาจบไปแล้ว ต่างก็เป็นใหญ่เป็นโตในอาชีพการงานกัน สิ่งนี้จึงเป็นความสุขของศาสตราจารย์ ดร. โสภิณ ทองปาน

ชาวเกษตรจะยอมรับกันในความรักและการทุ่มเททำงานที่สุภาพบุรุษท่านนี้มีต่อมหาวิทยาลัย ดังนั้น เมื่อถามถึงความกังวลที่อาจารย์มีต่อมหาวิทยาลัย ศาสตราจารย์ ดร. โสภิณ ทองปานบอกว่า เป็นห่วงต่อประสิทธิภาพของทั้งอาจารย์ และนิสิต นิสิตปัจจุบันดูจะเอาใจใส่ในการเรียนน้อย และขาดความเข้าใจในเนื้อหา ลอกเลียนงานผู้อื่น และทุจริตในการสอบ เข้าเรียนสายเป็นประจำ อาจารย์เองก็ขาดความรับผิดชอบในหน้าที่ ไม่ทุ่มเทในการสอน และไม่ทันสมัย

สำหรับธรรมชาติของการสอนด้านสังคมศาสตร์นั้น อาจารย์เห็นสมควรให้มีบูรณาการของเศรษฐศาสตร์และสังคมศาสตร์ ซึ่งจะมีเนื้อหาเปลี่ยนแปลงไม่คงที่เพราะสังคมเปลี่ยนไปตามโลก นิสิตทุกคณะจะต้องมีคุณสมบัติดังกล่าวเป็นพื้นฐานด้วย

นอกเหนือจากตำเหน่งต่างๆ ทางวิชาการและบริหารแล้ว ท่านยังได้รับพระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์ คือ ประมาภรณ์มงกุฎไทย (พ.ศ. 2527) ประมาภรณ์ช้างเผือก (พ.ศ. 2530) เหรียญจักรพรรดิมาลา (พ.ศ. 2531) มหาวชิรมงกุฎ (พ.ศ. 2536)

นับได้ว่า ศาสตราจารย์ ดร. โสภิณ ทองปาน เป็นบุคลากรดีเด่นที่มีค่าท่านหนึ่งของมหาวิทยาลัย เกษตรศาสตร์ ท่านเป็นที่พึ่งของนิสิตและของอาจารย์ทั่วไป ท่านมีคุณธรรม น้ำใจ เอื้อเฟื้อ และเสียสละ บางครั้งความเมตตาของท่านก็ทำให้ท่านต้องผิดหวัง เดือดร้อนและต้องชดใช้เงินให้แก่รัฐโดยไม่จำเป็น เช่น ท่านเมตตาค้ำประกันให้แก่อาจารย์ท่านหนึ่งที่ได้รับทุนไปศึกษาต่อที่ต่างประเทศ แต่อาจารย์ท่านนั้นสูญหายไปเลย ทางราชการก็ต้องหักเงินเดือนท่านทุกเดือน นับเป็นเวลาหลายปี ท่านก็คงยิ้มสู้ไม่ปริปากบ่นว่าลูกศิษย์เลย นี่คือตัวอย่างหนึ่งของความเป็นครูบาอาจารย์ที่ดีและหาได้ยาก คุณสมบัติดีเด่นของท่านคือ เป็นสุภาพบุรุษ อ่อนน้อม ถ่อมตัว ไม่โอ้อวด เรียกได้ว่า อาจารย์เพรียบพร้อมด้วย ความรู้ คู่คุณธรรม ลึกซึ้งด้านเศรษฐศาสตร์ เกษตรศาสตร์ และสังคมศาสตร์ ตลอดจนการดำเนินชีวิตสม่ำเสมอ ศาสตราจารย์ ดร. โสภิณ ทองปานไม่เคยทำความเดือดเนื้อร้อนใจให้ผู้ใด เป็นชาวเกษตรโดยเนื้อแท้ สมกับการคารวะยกย่องอย่างแท้จริง

ศาสตราจารย์ ดร. โสภิณ ทองปาน สมรสกับ คุณเสาวรส พลางกูมีบุตรธิดา 3 คน คือ นายศรัณย์ ทองปาน นายวัตสันห์ ทองปาน และ นางสาวจิตสุดา ทองปาน

แหล่งข้อมูล

โสภิณ ทองปาน. สัมภาษณ์, 21 กันยายน 2544.

โสภิณ ทองปาน. สมุดประวัติประจำตัวข้าราชการสำนักนายกรัฐมนตรี, 2506.