หน้าแรก   นายกสภาฯ   อธิการบดีฯ   ผู้ทำประโยชน์ฯ


ศาสตราจารย์เมฆ บุญพราหมณ์ เป็นบุตรของนายมหา และนางอิ่ม บุญพราหมณ์ เกิดเมื่อวันที่ 5 พฤศจิกายน 2465 ที่จังหวัดนครราชสีมา สำเร็จการศึกษาชั้นมัธยมต้นจากโรงเรียนราชสีมาวิทยาลัย ได้เข้าศึกษาต่อในโรงเรียนเตรียมวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ที่แม่โจ้ จังหวัดเชียงใหม่ ขณะศึกษามีผลการเรียนยอดเยี่ยมจนได้รับโล่ประกาศเกียรติคุณ เมื่อจบจากโรงเรียนเตรียมวิทยาลัยเกษตรศาสตร์แม่โจ้แล้ว ได้เข้าศึกษาต่อ มหาวิทยาลัย เกษตรศาสตร์ บางเขน ในคณะประมง ซึ่งขณะนั้น (พ.ศ. 2486) เปิดสอนเพียงระดับอนุปริญญา ได้รับอนุปริญญาทางการประมงใน พ.ศ. 2489

เมื่อสำเร็จการศึกษาหลักสูตรอนุปริญญาแล้ว ได้รับการบรรจุเข้ารับราชการในกรมประมง กระทรวงเกษตราธิการ เมื่อวันที่ 1 กรกฎาคม 2490 ตำแหน่งพนักงานประมงจัตวา แผนกทดลองเพาะเลี้ยง กองบำรุง ต่อมาได้รับแต่งตั้งให้เป็นพนักงานประมงสถานีบำรุงพันธุ์ 1 (บึงเพ็ด) จังหวัดนครสวรรค์ หลังจากนั้นเพียง 1 ปี มีคำสั่งให้ย้ายไปที่สถานีบำรุงพันธุ์ 2 (กว๊านพะเยา) อำเภอพะเยา (ต่อมาปรับเปลี่ยนเป็นจังหวัดพะเยา) ขณะที่รับราชการที่กว๊านพะเยาได้สมรสกับชาวพะเยา ชื่อคุณพวงแก้ว มีบุตร 3 คนคือ ผู้ช่วยศาสตราจารย์ ดร. พูลวงษ์ บุญพราหมณ์ อาจารย์ภาควิชาฟิสิกส์ คณะวิทยาศาสตร์ มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์ นายพร้อมพงษ์ บุญพราหมณ์ ทำงานที่บริษัท การบินไทย และนายสืบพงษ์ บุญพราหมณ์ ทำงานที่บริษัท เจริญโภคภัณฑ์วิศวกรรม จำกัด

ใน พ.ศ. 2496 ศาสตราจารย์เมฆ บุญพราหมณ์ ได้โอนจากกรมประมงมารับราชการในกรมมหาวิทยาลัย เกษตรศาสตร์ ในตำแหน่งอาจารย์ตรี คณะประมง ในขณะเดียวกันได้รับอนุญาตให้ศึกษาต่อในระดับปริญญาตรี ในคณะประมงไปด้วยพร้อมๆ กัน (พ.ศ. 2497-2498) เมื่อจบปริญญาตรีการประมงบัณฑิตแล้ว ได้รับทุนไปศึกษาต่อปริญญาโท สาขาวิชาการประมง Oregon State University ประเทศสหรัฐอเมริกา (พ.ศ. 2499-2501) เมื่อจบปริญญาโท (M.S. Fisheries) แล้ว ได้กลับมารับราชการเป็นอาจารย์ในคณะประมงต่อ จนกระทั่งเกษียณอายุราชการ

ชีวิตราชการของศาสตราจารย์เมฆ บุญพราหมณ์ ก้าวหน้าเป็นลำดับเริ่มตั้งแต่โอนย้ายจากกรมประมง มาบจุในตำแหน่งอาจารย์ตรีในมหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ เมื่อ พ.ศ. 2496 ต่อมาได้เลื่อนตำแหน่งเป็นอาจารย์โทและอาจารย์เอกใน พ.ศ. 2497 และ พ.ศ. 2506 ตามลำดับ ใน พ.ศ. 2511-2512 ได้รับแต่งตั้งให้เป็นรองคณบดีคณะประมง และ พ.ศ. 2513-2514 รักษาการในตำแหน่งคณบดี จนในที่สุดได้รับแต่งตั้งให้เป็นคณบดีคณะประมง เมื่อวันที่ 19 กรกฎาคม 2515 นับเป็นคณบดีคนที่ 14 ดำรงตำแหน่งคณบดี คณะประมงต่อเนื่องถึง พ.ศ. 2526 รวมเวลาตั้งแต่รักษาการในตำแหน่งคณบดีเป็นเวลายาวนานถึง 13 ปี ได้รับโปรดเกล้าฯ แต่งตั้งให้เป็นศาสตราจารย์เมื่อวันที่ 28 ตุลาคม 2523

ศาสตราจารย์เมฆ บุญพราหมณ์ มีวิสัยทัศน์กว้างไกลทั้งในด้านการเรียนการสอน และการวิจัย ในด้านการเรียนการสอนได้ปรับปรุงและขยายหลักสูตรในคณะประมง ซึ่งเดิมมีเพียงระดับอนุปริญญาให้มีการเรียนการสอนถึงระดับปริญญาตรี มีฐานะทัดเทียมกับคณะอื่นๆ ในมหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ เมื่อได้มีโอกาสบริหารงานคณะในตำแหน่งหัวหน้าภาควิชา รองคณบดี และคณบดี ศาสตราจารย์เมฆ บุญพราหมณ์ ได้ถือโอกาสพัฒนาอาจารย์และบุคลากรไปพร้อมๆ กันกับการพัฒนาหลักสูตร ตลอดจนจัดเตรียมอุปกรณ์การเรียนการสอน และห้องปฏิบัติการเพื่อรองรับการเรียนการสอน จนสามารถขยายหลักสูตรไปจนถึงระดับปริญญาโท ในสาขาวิชาการประมง จนเป็นที่ยอมรับนับถือจากสถาบันการศึกษาอื่นๆ ทั้งในประเทศและต่างประเทศ

ศาสตราจารย์เมฆ บุญพราหมณ์ นอกจากเน้นการพัฒนาไปที่การเรียนการสอนแล้ว ยังได้พัฒนางานวิจัยควบคู่ไปด้วย โดยเฉพาะในด้านการวิจัย ศาสตราจารย์เมฆ บุญพราหมณ์ ได้ทำวิจัย การเพาะพันธุ์ปลานานาชนิดด้วยกรรมวิธีฉีดฮอร์โมนเป็นผลสำเร็จเป็นครั้งแรกในประเทศไทย ได้แก่ปลาสวาย ปลาตะเพียน ปลาจีน ปลาลิ้น ปลาทรงเครื่อง และปลากระบอก เป็นต้น นอกจากนั้น ศาสตราจารย์เมฆ บุญพราหมณ์ ยังมีงานวิจัยสำคัญอีกหลายโครงการ เช่น การวิจัยการเลี้ยงปลาบู่ทราย การวิจัยผสมข้ามพันธุ์ปลาดุกและปลาสวาย โดยมีการวิจัยอย่างต่อเนื่องครบวงจร จนไปถึงข้อสังเกตเกี่ยวกับปลาดุกลูกผสมที่เกิดจากปลาดุกอุยและปลาสวาย ตลอดจนการวิจัยเรื่องการเจริญเติบโตของปลาสวายที่เลี้ยงด้วยอาหารต่างชนิดกัน เป็นต้น

นอกจากงานวิจัยเกี่ยวกับปลาแล้ว ศาสตราจารย์เมฆ บุญพราหมณ์ ยังสนใจในเรื่องของกบด้วย โดยได้มีการศึกษาอัตราการเจริญเติบโตของกบพื้นเมืองและกบบุร็อ

ผลงานวิจัยทุกๆ เรื่องที่ศาสตราจารย์เมฆ บุญพราหมณ์ ได้ลงมือทำจนเป็นผลสำเร็จ ได้นำไปสู่การใช้เป็นข้อมูลในการเขียนตำราเพื่อใช้ในการเรียนการสอน และการเผยแพร่สู่สาธารณชนเพื่อใช้เป็นเครื่องมือในการประกอบอาชีพหลายเล่ม อาทิ

การเลี้ยงกบ จัดพิมพ์เผยแพร่โดยสมาคมส่งเสริมเทคโนโลยีไทย ญี่ปุ่น

การเพาะพันธุ์ปลาด้วยกรรมวิธีฉีดฮอร์โมน จัดพิมพ์โดยสำนักเสริมและฝึกอบรม มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์

การเลี้ยงปลา จัดพิมพ์โดยสำนักส่งเสริมและฝึกอบรมมหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์

สัตว์เศรษฐกิจ ในชุดวิชาเกษตรทั่วไปของมหาวิทยาลัยสุโขทัยธรมาธิราช

นอกจากการเรียบเรียงตำราเพื่อใช้ในการเรียนการสอนและการประกอบอาชีพแล้ว ศาสตราจารย์เมฆ บุญพราหมณ์ ยังได้รับเกียรติจากหน่วยงาน และองค์กรต่างๆ ให้เป็นวิทยากรบรรยายแก่สาธารณชนอยู่เสมอ โดยเฉพาะการบรรยายและสาธิตการเพาะพันธุ์ปลาด้วยกรรมวิธีฉีดฮอร์โมนแก่สมเด็จพระเจ้าลูกเธอ เจ้าฟ้าจุฬาภรณวลัยลักษณ์ อัครราชกุมารี ข้าราชการจากประเทศลาว และคณะลูกเสือไทย เป็นวิทยากรฝึกอบรมอาชีพการเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำแก่ประชาชน และยังได้รับเกียรติให้เป็นผู้เขียนอธิบายคำในหนังสือสารานุกรมไทย ฉบับราชบัณฑิตสถาน

ด้วยผลงานสอนและงานวิจัยที่ทรงคุณค่าทางด้านวิชาการประมง ตลอดจนงานบริหารทำให้ศาสตราจารย์เมฆ บุญพราหมณ์ ได้รับแต่งตั้งให้ทำหน้าที่ในตำแหน่งในองค์กรต่างๆ อาทิ เป็นกรรมการสภามหาวิทยาลัย เกษตรศาสตร์ กรรมการวิทยาศาสตร์ทางทะเลแห่งชาติ กรรมการแผนการชีววิทยาแห่งชาติ กรรมการศูนย์ชีววิทยาไทย-เดนมาร์ก กรรมการบริหารวิทยาเขตกำแพงแสน กรรมการจัดตั้งสถานีฝึกนิสิตคลองวาฬและกำแพงแสน กรรมการฝ่ายปกครองมหาวิทยาลัย กรรมการสหกรณ์ออมทรัพย์มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ กรรมการพัฒนาการเรียนการสอน กรรมการสำนักส่งเสริมและฝึกอบรม มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ กรรมการออกข้อสอบผู้สมัครรับทุน ก.พ. ไปศึกษาต่อต่างประเทศ เป็นต้น

ศาสตราจารย์เมฆ บุญพราหมณ์ ได้ทุ่มเทให้กับงานวิจัยและงานสอนมาโดยตลอด แม้เกษียณอายุราชการแล้ว ยังได้อุทิศตนเป็นอาจารย์พิเศษให้กับนิสิตคณะประมงอย่างต่อเนื่อง เป็นแบบอย่างแก่อนุชนรุ่นหลัง ซึ่งอาจารย์สุจินต์ ดีแท้ อาจารย์ในคณะประมง ได้บันทึกไว้ใน ห้าทศวรรษมหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ ข้อสนเทศ งานวิจัย (หน้า 269-271) ว่า… ศาสตราจารย์เมฆ บุญพราหมณ์ มีพื้นความรู้ดีมากทางด้านเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำจืด โดยเฉพาะการขยายพันธุ์ปลาโดยกรรมวิธีผสมเทียม ท่านได้เขียนตำราเกี่ยวกับการเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำ และมีผลงานวิจัยมากมาย โดยเฉพาะการผสมเทียมทางด้านการฉีดฮอร์โมน ท่านเป็นบุคคลแรกของคณะประมง ที่มีผลงานวิจัยปรากฏเป็นหลักฐาน ซึ่งได้จัดพิมพ์ ใน พ.ศ. 2502 ท่านเป็นผู้นำในการสร้างทีมงานการเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำของคณะทางด้านการผสมเทียม…

รางวัลชีวิตที่ศาสตราจารย์เมฆ บุญพราหมณ์ ภาคภูมิใจที่สุดคือ การได้รับพระราชทานเครื่องราช อิสริยาภรณ์ ประมาภรณ์มงกุฎไทย (พ.ศ. 2524)

ศาสตราจารย์เมฆ บุญพราหมณ์ ได้ถึงแก่กรรม เมื่อวันที่ 27 กันยายน 2532 สิริอายุ 67 ปี

แหล่งข้อมูล

งานพระราชทานเพลิงศพ ศาสตราจารย์เมฆ บุญพราหมณ์. กรุงเทพมหานคร : วิตอรี่เพาเวอร์พอยท์, 2533.

เมฆ บุญพราหมณ์. สมุดประวัติประจำตัวข้าราชการกระทรวงเกษตราธิการ, 2490.