หน้าแรก   นายกสภาฯ   อธิการบดีฯ   ผู้ทำประโยชน์ฯ


ศาสตราจารย์ พิเศษ ดร. พิศ ปัณยาลักษณ เกิดเมื่อวันที่ 17 มกราคม 2455 ที่ตำบลบางลำภู อำเภอพระนคร จังหวัดพระนคร เป็นบุตรของนายปาน นางจู ปัณยาลักษณ สำเร็จการศึกษาชั้นมัธยมปีที่ 8 จากโรงเรียนอัสสัมชัญ แผนกภาษาฝรั่งเศส เมื่อ พ.ศ. 2472 สำเร็จการศึกษาได้รับปริญญาวิทยาศาสตรดุษฎีบัณฑิต เกียรตินิยม สาขาธรรมชาติวิทยา จาก University Paris ประเทศฝรั่งเศส เมื่อ พ.ศ. 2490

ศาสตราจารย์ พิเศษ ดร. พิศ ปัณยาลักษณ ได้เข้ารับราชการกรมการเกษตร กระทรวงเกษตราธิการ ตำแหน่งนักเกษตรตรี เมื่อวันที่ 1 มกราคม 2492 เคยได้รับการแต่งตั้งในตำแหน่งหัวหน้าสถานีเกษตรกลางบางเขน กองการข้าวและการทดลอง กรมเกษตร ซึ่งต่อมาได้เปลี่ยนชื่อและสังกัดใหม่เป็นสถานีกสิกรรมบางเขน กองการค้นคว้าและทดลอง กรมกสิกรรม ตำแหน่งผู้อำนวยการกองการยาง กรมกสิกรรม รองอธิบดีกรมกสิกรรม และอธิบดีกรมกสิกรรม เกษียณอายุราชการ เมื่อวันที่ 1 ตุลาคม 2515

มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ ได้เชิญมาเป็นอาจารย์พิเศษ ภาควิชาชีววิทยา ตั้งแต่ พ.ศ. 2492 สอนวิชาพฤกษศาสตร์และสัตววิทยา นอกจากงานสอนแล้ว ศาสตราจารย์ พิเศษ ดร. พิศ ปัณยาลักษณ ได้ช่วยเหลือราชการ และสนับสนุนด้านวิชาการและด้านอื่นๆ แก่มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์มาโดยตลอด นอกจากนี้ ยังได้สนับสนุนการวิจัย โดยให้เงินทุนและความร่วมมือเป็นอย่างดี

ศาสตราจารย์ พิเศษ ดร. พิศ ปัณยาลักษณ ได้ทำการสอนวิชาพฤกษศาสตร์แก่บรรดาศิษย์หลายรุ่น แต่ละรุ่นก็มีความประทับใจในอัธยาศัยไมตรี และเป็นที่รักเคารพของศิษย์ ต่างก็จะพูดถึงความสนิทสนมเป็นกันเองกับศิษย์ รวมทั้งกล่าวขวัญถึงบุคลิกพิเศษที่ได้พบเห็นมา เช่น มาทำการสอนตอนเช้า เวลา 07.00 น. ซึ่งเป็นเวลาหลังจากที่ท่านได้ไปดูแลการปฏิบัติงานของเจ้าหน้าที่บริเวณสถานีทดลองเกษตรกลางบางเขน ดังนั้น ท่านจะแต่งกายให้เหมาะสมกับการปฏิบัติงานคือ นุ่งกางเกงขาสั้น ใส่เสื้อยืด ใส่หมวกปีกใหญ่เข้ามาสอนในห้องเรียน ขณะที่บรรยายจะเดินไป เดินมา พูดเสียงดัง ฟังชัด มือถือชอล์โยนขึ้นลง ท่านจะบ่นว่ากล่าวพวกเราเสมอ ยิ่งถ้าศิษย์ทำอะไรไม่ค่อยได้เรื่องได้ราว เช่น การทำ thin cross section ของพืชด้วยใบมีดโกนด้วยมือ ซึ่งถ้าใครหั่นหนาก็จะถูกท่านกล่าวด้วยเสียงดังๆ ว่า นี่เธอหั่นอย่างนี้จะนำไปผัดกับหมูหรือไง ?

กล้องจุลทรรศน์ของใครจัดแสงไม่สว่างชัดเจน ท่านก็จะว่า มืดอย่างกะเข้าถ้ำแล้วจะเห็นอะไรกัน ? เวลาสอบท่านจะออกข้อสอบสั้นๆ แต่ให้ตอบยาวๆ มีความรู้ในเรื่องนี้อย่างไร เขียนมาให้หมดไส้หมดพุงได้เลย ท่านจะอ่านทุกตัวอักษรทีเดียว ตัวอย่าง เช่น ให้บรรยายเรื่องพืชใบเลี้ยงคู่ พืชใบเลี้ยงเดี่ยว หรือ การสังเคราะห์แสงของพืช เป็นต้น ถ้าศิษย์ไม่มีความรู้จริง ก็จะเขียนคำตอบในลักณะแต่งความไม่ได้เลย

ศาสตราจารย์ พิเศษ ดร. พิศ ปัณยาลักษณ เป็นปูนีบุคคลที่ได้ทำคุณประโยชน์อย่างมากมายต่อวงการเกษตร และมหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ เช่น การสอนวิชาพฤกษศาสตร์ การวิจัยเกี่ยวกับสรีรวิทยาและกายวิภาคของการออกรวงข้าว เพื่อการปรับปรุงพันธุ์ข้าว และการผลิตข้าว นอกจากนี้ ได้ศึกษาและวิจัยเกี่ยวกับพืชอื่นๆ เช่น ข้าวโพดหวาน แตงฝรั่ง องุ่น ยางพารา ซึ่งได้นำมาประยุกต์และปรับปรุงการเพาะปลูกพืชพรรณต่างๆ รวมทั้งด้านการพัฒนาผลิตผลทางการเกษตร เช่น การผลิตยางพารา การผลิตแป้งมัน การทำไวน์ และการหมักแอลกอฮอล์ เป็นต้น นับเป็นการบริการทางวิชาการด้านการเกษตรแก่นักธุรกิจด้วย สภามหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์พิจารณาเห็นว่า ศาสตราจารย์ พิเศษ ดร. พิศ ปัณยาลักษณ เป็นผู้ทรงคุณวุฒิและมีผลงานดีเด่นทางวิชาการพฤกษศาสตร์ จึงมีมติเป็นเอกฉันท์ สมควรให้ได้รับพระราชทานปริญญาวิทยาศาสตรดุษฎีบัณฑิตกิตติมศักดิ์ ทางพฤกษศาสตร์ เมื่อ พ.ศ. 2524

เครื่องราชอิสริยาภรณ์ที่ ศาสตราจารย์ พิเศษ ดร. พิศ ปัณยาลักษณ ได้รับพระราชทานชั้นสูงสุดคือ ตติยจุลจอมเกล้าวิเศษ พ.ศ. 2514

เกียรติยศที่ได้รับจากต่างประเทศ Chevalir de l' Ordre National de la Legion d'Honneur พ.ศ. 2513

ด้านครอบครัว ศาสตราจารย์ พิเศษ ดร. พิศ ปัณยาลักษณ สมรสกับ คุณรำไพ ปัณยาลักษณ เมื่อวันที่ 8 สิงหาคม 2492

แหล่งข้อมูล

อนุสรณ์พระราชทานเพลิงศพ ศาสตราจารย์ พิเศษ ดร. พิศ ปัณยาลักษณ. พ.ศ. 2535.

พิศ ปัณยาลักษณ. สมุดประวัติประจำตัวข้าราชการกระทรวงเกษตราธิการ, 2492.

คำประกาศเกียรติคุณปริญญาวิทยาศาสตรดุษฎีบัณฑิตกิตติมศักดิ์ ทางพฤกษศาสตร์ พ.ศ. 2524