หน้าแรก   นายกสภาฯ   อธิการบดีฯ   ผู้ทำประโยชน์ฯ


ศาสตราจารย์เทียม คมกฤส เกิดเมื่อวันที่ 15 ธันวาคม 2452 ที่จังหวัดพิษณุโลก เป็นบุตรของพลตรีพระยาประเสริฐสงคราม (เทียบ คมกฤส ) และ ม.ล. เครือวัลย์ (สนิทวงศ์ ) มีพี่น้อง 12 คน เมื่อยังเยาว์วัยได้ติดตามบิดามารดาซึ่งต้องย้ายไปรับราชการในต่างจังหวัด คือ ฉะเชิงเทรา (พ.ศ. 2453) และ อุบลราชธานี (พ.ศ. 2454) ซึ่งสมัยนั้นยังไม่มีทางรถไฟและรถยนต์ ต้องเดินทางต่อจากโคราชด้วยเกวียนเทียมโค

เมื่อบิดาย้ายกลับเข้ากรุงเทพฯ (พ.ศ. 2456) ได้นำศาสตราจารย์เทียม คมกฤส ไปถวายตัวเป็นศิษย์ของท่านปลัดแก้ว คณะ 2 วัดปรินายก จึงได้เริ่มการศึกษาขั้นต้นที่โรงเรียนวัดปรินายก ต่อมาใน พ.ศ. 2457 ก็ได้ย้ายตามบิดาไปอยู่ที่มณฑลพิษณุโลก ได้เข้าเรียนต่อที่โรงเรียนผดุงราษฎร์ แล้วได้กลับมากรุงเทพฯอีกครั้งหนึ่ง (พ.ศ. 2460) มาอยู่กับน้าสาวและคุณยาย เข้าเรียนต่อที่โรงเรียนอัสสัมชัญและเซนต์คาเบรียลตามลำดับจนจบชั้นมัธยมปีที่ 6 ซึ่งเป็นชั้นสุดท้ายของโรงเรียน ต้องกลับไปต่อชั้นมัธยมปีที่ 7- 8 ที่โรงเรียนอัสสัมชัญอีกจนจบการศึกษา เนื่องจากศาสตราจารย์เทียม คมกฤส เป็นนักเรียนที่เรียนดี สอบไล่ได้เป็นที่ 1 - 2 เป็นประจำ เมื่อเรียนจบชั้นมัธยมปีที่ 8 แล้ว บิดาได้ขอให้ราเดอร์ฮีแลร์สอนต่อให้อีก 1 ปี และฝากเข้าฝึกหัดรับราชการในกระทรวงการต่างประเทศเพื่อปูทางให้เป็นนักการทูต เนื่องจากมีความรู้ความสามารถด้านภาษาอังกฤษ แต่ศาสตราจารย์เทียม คมกฤส ไม่ชอบในวิชาการทูต ไม่กล้าขัดใจบิดาในตอนแรก ต่อมาเมื่อกรมป่าไม้มีการสอบชิงทุนรัฐบาลให้ไปเรียนวิชาการป่าไม้ที่ประเทศพม่าเป็นเวลา 2 ปี ศาสตราจารย์เทียม คมกฤส ผู้มีนิสัยชอบป่าเขาลำเนาไพรจึงแอบไปสมัครสอบ และสามารถสอบได้เป็นที่ 1 ทางกรมป่าไม้จะส่งไปประเทศพม่า จึงได้เรียนให้บิดาทราบ บิดาก็ไม่ขัดข้อง เลยได้ไปเรียนตามความประสงค์ ที่เมืองปินามา จนสำเร็จการศึกษาได้รับประกาศนียบัตรชั้นสูง (เกียรตินิยม) เหรียญทอง สาขาวนศาสตร์ จากโรงเรียนวนศาสตร์ ประเทศพม่า เมื่อ พ.ศ. 2472

หลังจากจบการศึกษากลับมาแล้ว ศาสตราจารย์ เทียม คมกฤส เริ่มเข้ารับราชการในกรมป่าไม้ เมื่อวันที่ 14 พฤษภาคม 2473 เป็นรองป่าไม้ประจำภาค นครสวรรค์ และได้รับแต่งตั้งให้ดำรงตำแหน่งสูงขึ้นตามลำดับ คือ รองอำมาตย์โท ( พ.ศ. 2473) ผู้ช่วยผู้อำนวยการกองการป่าไม้ ลำปาง เจ้าพนักงานป่าไม้ผู้ช่วยประจำภาค ลำปาง เจ้าพนักงานป่าไม้ภาค เชียงราย เจ้าพนักงานป่าไม้กองการไม้ กรมป่าไม้ หัวหน้ากองบำรุงป่า หัวหน้ากองคุ้มครอง รักษาการเจ้าพนักงานป่าไม้พิเศษ กรมป่าไม้ ผู้ช่วยผู้อำนวยการใหญ่องค์การอุตสาหกรรมป่าไม้ (พ.ศ. 2491) และเจ้าพนักงานป่าไม้พิเศษ (พ.ศ. 2493) ใน พ.ศ. 2495 ได้รับการแต่งตั้งให้เป็นอธิบดีกรมป่าไม้ และดำรงตำแหน่งต่อเนื่องไปจนถึง พ.ศ. 2500 จากนั้นได้เป็นผู้เชี่ยวชาญการป่าไม้พิเศษประจำกระทรวงเกษตร ใน พ.ศ. 2501ได้ดำรงตำแหน่งศาสตราจารย์ของคณะวนศาสตร์ มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ กระทรวงเกษตร และช่วง พ.ศ. 2504 - 2505 ศาสตราจารย์เทียม คมกฤส ได้เข้าศึกษาในวิทยาลัยป้องกันราชอาณาจักร รุ่นที่ 4 เมื่อสำเร็จการศึกษาแล้วได้รับปริญญาและเข็มรัฏฐาภิรักษ์ ต่อมาได้รับการแต่งตั้งเป็นคณบดีคณะวนศาสตร์ มหาวิทยาลัย เกษตรศาสตร์ สำนักนายกรัฐมนตรี ตั้งแต่วันที่ 9 มีนาคม 2509 จนถึงอนิจกรรม เมื่อวันที่ 20 กันยายน 2513 สิริอายุได้ 60 ปี 9 เดือน

เกี่ยวกับงานราชการที่ผ่านมา ศาสตราจารย์เทียม คมกฤส ยังได้ทำหน้าที่ในราชการพิเศษอีกหลายอย่าง อาทิ ปฏิบัติราชการพิเศษประจำกองบังคับการตำรวจสนามไทย ในสหรัฐไทยใหญ่ระหว่างมหาสงครามเอเซียบูรพา (พ.ศ. 2485) เป็นผู้แทนประเทศไทยไปร่วมประชุมทางวิชาการป่าไม้ ประเทศต่างๆ ทั้งในสหรัฐอเมริกา ยุโรป เอเชีย และอาริกา รวมกว่า 20 ครั้ง นอกจากนี้ ยังได้เป็นกรรมการในหน่วยงานที่สำคัญระดับสูงอีกหลายแห่ง เช่น กรรมการอุทยานแห่งชาติ กรรมการจัดที่ดินแห่งชาติ กรรมการสภาวิจัยแห่งชาติ เป็นต้น

ศาสตราจารย์เทียม คมกฤส เป็นผู้ที่ได้รับการยกย่องจากวงการป่าไม้เป็นอย่างสูงว่า เป็นผู้ทรงคุณวุฒิที่ขยันหมั่นเพียร ปฏิบัติงานด้วยความแข็งขันซื่อตรงตลอดมา มีผลงานดีเด่นจากความคิดริเริ่มปรากฏอยู่หลายชิ้น เช่น การจัดวางรากฐานระเบียบปฏิบัติราชการของกองบำรุง กรมป่าไม้ให้เข้ากับแนวทางวิชาการได้อย่างถูกต้อง วางรากฐานการจัดการและวางโครงการป่าไม้แผนใหม่ ริเริ่มวางโครงการถาวรสำหรับป่าชายเลนจังหวัดสตูลเมื่อประมาณ 20 ปีมาแล้ว เริ่มจัดสร้างสวนพฤกษศาสตร์พุแค จังหวัดสระบุรี ขึ้นเป็นสวนพฤกษศาสตร์แห่งแรกของประเทศไทย นอกจากนี้ ยังเป็นนักเขียนที่เขียนบทความทางวิชาการป่าไม้ไว้มาก ในส่วนของมหาวิทยาลัย เกษตรศาสตร์โดยตรงนั้น ถือว่าเป็นผู้นำสำคัญในความสำเร็จของการจัดทำโครงการพัฒนาของมหาวิทยาลัย เกษตรศาสตร์ ทั้งโครงการระยะสั้น และโครงการระยะยาว ที่บางเขนและกำแพงแสน

งานสำคัญอีกเรื่องหนึ่งของศาสตราจารย์เทียม คมกฤส คือการริเริ่มในเรื่องการจัดลุ่มน้ำเป็นครั้งแรกของประเทศ โดยใน พ.ศ. 2506 ได้ตั้งโครงการวิจัยการจัดลุ่มน้ำห้วยคอกม้าขึ้นที่ดอยปุย จังหวัดเชียงใหม่ โครงการนี้ได้ขยายผลต่อมาเป็นงานวิจัยการเกษตรบนพื้นที่สูงเพื่อหยุดยั้งการตัดไม้ทำลายป่าเพื่อทำไร่และปลูกฝิ่นของชาวเขา เป็นจุดเริ่มต้นที่สำคัญของมูลนิธิโครงการหลวง ซึ่งเป็นโครงการส่วนพระองค์ของพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวฯ ทรงก่อตั้งขึ้นใน พ.ศ. 2512 และประสบผลสำเร็จเป็นอย่างยิ่งในเวลาต่อมาจนถึงปัจจุบันนี้

ในด้านครอบครัว ศาสตราจารย์ เทียม คมกฤส สมรสกับ ม.ร.ว. โฉมแข สุขสวัสดิ์ เมื่อวันที่ 25 สิงหาคม 2475 มีบุตรธิดา รวม 3 คน คือ รองศาสตราจารย์แสงธรรม คมกฤส BS.,MS. (Utah State U.) ภาควิชาพืชสวน คณะเกษตร มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ นางสาวเทียมแข คมกฤส พณ.บ.(จุฬาฯ) อดีตรองหัวหน้าส่วนตรวจสอบ โรงงานยาสูบ สำนักงานใหญ่ และรองศาสตราจารย์ เทียมใจ คมกฤส กส.บ.,MS.(U. of Hawaii) ภาควิชาพฤกษศาสตร์ มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์

ศาสตราจารย์ เทียม คมกฤส เริ่มชีวิตราชการในกรมป่าไม้ และได้เจริญก้าวหน้าในตำแหน่งสำคัญๆ มาตาลำดับจนกระทั่งดำรงตำแหน่งอธิบดีกรมป่าไม้ ได้ฎิบัติหน้าที่ราชการด้วยความเข้มแข็ง ซื่อสัตย์สุจริต และเห็นแก่ประโยชน์ของประเทศชาติเป็นสำคัญ ได้นำความเจริญก้าวหน้ามาสู่กิจการป่าไม้ของชาติโดยตลอด เมื่อมาดำรงตำแหน่งศาสตราจารย์และคณบดีคณะวนศาสตร์ มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ ก็ได้พยายามปรับปรุงและส่งเสริมการศึกษาวิชาการป่าไม้ให้ก้าวหน้ายิ่งขึ้น รวมทั้งการช่วยพัฒนามหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ให้ก้าวทันกับมหาวิทยาลัยในอารยประเทศ เนื่องจากการประกอบคุณงามความดีเป็นอเนกอนันต์ จึงได้รับพระราชทานปริญญา

วนศาสตร์ดุษฎีบัณฑิต (กิตติมศักดิ์) จากมหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ เมื่อวันที่ 17 มิถุนายน 2507 เครื่องราชอิสริยาภรณ์ชั้นสูงสุดที่ได้รับ คือ ทุติจุลจอมเกล้า เหรียญรัตนาภรณ์ ชั้น 3 และมหาวชิรงก

แหล่งข้อมูล

อนุสรณ์ในงานพระราชทานเพลิงศพ ศาสตราจารย์เทียม คมกฤส วัดเทพศิรินทราวาส กรุงเทพมหานคร วันที่ 16 กุมภาพันธ์ 2514.

เทียม คมกฤส. สมุดประวัติประจำตัวข้าราชการกระทรวงเกษตราธิการ, 2473.