หน้าแรก   นายกสภาฯ   อธิการบดีฯ   ผู้ทำประโยชน์ฯ


ศาสตราจารย์จักร โชติศาลิกร เกิดเมื่อวันเสาร์ที่ 31 สิงหาคม 2446 เป็นบุตรของพระยาปริมาณสินสมรรค (จีบ โชติศาลิกร) และนางแก้ว เลห์วิสุทธิ ที่ตำบลทรงคนอง อำเภอพระประแดง จังหวัดสมุทรปราการ เมื่อเยาว์วัยได้ศึกษาที่โรงเรียนวัดดำรงธรรม อำเภอพระประแดง ต่อมาศึกษาในโรงเรียนมัธยมวัดเทพศิรินทร์ และโรงเรียนสวนกุหลาบวิทยาลัย

พ.ศ. 2464 เข้ารับราชการที่กรมสารบรรณ กระทรวงเกษตราธิการ ต่อมากระทรวงเกษตราธิการได้ส่งให้ไปศึกษาวิชาการเพาะปลูก ประเทศสหรัฐอเมริกา ตั้งแต่ พ.ศ. 2466 ถึง พ.ศ. 2474 ศึกษาที่ Massachusetts State Agriculture College, Institute of Agriculture, State University of New York ได้รับปริญญาทางการเกษตร

ศาสตราจารย์จักร โชติศาลิกร สมรสกับนางสาวเพราะพริ้ง รังควร เมื่อวันที่ 2 มีนาคม 2475 มีบุตรี 3 คน คือ ผู้ช่วยศาสตราจารย์พึงจิตต์ โชติศาลิกร สมรสกับนายเกื้อ สวามิภักดิ์ นางพวงจันทร์ โชติศาลิกร สมรสกับนายเรย์มอนด์ ริดชลีย์ และนางสาวพอใจ โชติศาลิกร

ขณะรับราชการอยู่ที่กระทรวงเกษตราธิการ ได้ดำรงตำแหน่งที่สำคัญคือ ผู้ช่วยหัวหน้าชั้น 2 แผนกรักษาสัตว์ กรมตรวจกสิกรรม (พ.ศ. 2474-2477) นักเกษตรกรรมผู้ช่วยสถานีทดลองฝ้าย (พ.ศ. 2480) หัวหน้าแผนกสถานีทดลอง ภาค 4 จังหวัดสุโขทัย (พ.ศ. 2481) หัวหน้าแผนกพืชไร่ กองสถานีทดลองและส่งเสริมการเกษตร (พ.ศ. 2485-2486)

ศาสตราจารย์จักร โชติศาลิกร ได้โอนมารับราชการในมหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ เมื่อวันที่ 1 ตุลาคม 2486 เป็นหัวหน้าแผนกวิชาเกษตรศาสตร์ สำนักงานคณบดีเกษตรศาสตร์ ต่อมาได้ดำรงตำแหน่งรองคณบดี คณะเกษตร (1 มิถุนายน 2492) เป็นข้าราชการพลเรือนสามัญ ชั้นพิเศษ ตำแหน่งศาสตราจารย์ กรมมหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ (14 มิถุนายน 2500)

ศาสตราจารย์จักร โชติศาลิกร สอนวิชาพืชไร่ (พืชสำคัญของเมืองไทย) แก่นิสิตหลายรุ่น ส่วนใหญ่เป็นนิสิตชั้นปีที่ 3 คณะเกษตรศาสตร์ (คณะกสิกรรมและสัตวบาล หรือคณะเกษตรในระยะต่อมา) ห้องที่ใช้สอนเป็นเรือนไม้ อยู่ใกล้กับห้องที่ทำงานที่มีการจัดบริเวณไว้อย่างสวยงามด้วยไม้ดอกไม้ประดับ มีต้นปาล์มขวดปลูกไว้เป็นแถวเรียงรายอยู่ 2 ฟากถนนเล็กๆ ที่ปูด้วยแผ่นคอนกรีต เริ่มต้นจากด้านข้างของตึกชีววิทยา (ตึกสำนักงานเศรษฐกิจการเกษตรในปัจจุบัน) ตรงเข้าไปยังบริเวณแปลงทดลองพืชไร่และไม้ผล รวมทั้งงานวิทยานิพนธ์ของนิสิตอันเป็นที่ตั้งของห้องทำงานของ ศาสตราจารย์จักร โชติศาลิกร และห้องเรียน (ขณะนี้ยังมีต้นปาล์มขวดบางต้นที่เกือบสิ้นสภาพแล้วเหลืออยู่) ถนนสายนี้ยังเชื่อมต่อไปยังตึกคณะวนศาสตร์หลังแรกซึ่งอยู่ไม่ไกลกัน บริเวณนี้ ถือว่าเป็นอีกจุดหนึ่งของมหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ คู่กับแผนกวิชาพืชกรรม (ภาควิชาพืชสวน) ที่มีความสวยงาม น่าชม น่าศึกษา เป็นตัวอย่างที่ดีของสวนอันรื่นรมย์สำหรับผู้ที่มาเยือนมหาวิทยาลัยในขณะนั้น นอกจากสอนวิชาพืชไร่แล้ว ศาสตราจารย์จักร โชติศาลิกร ยังช่วยสอนวิชาภาษาอังกฤษให้แก่นิสิตชั้นปีที่ 3-4 บางรุ่น ในระยะหลังๆ อีกด้วย ก่อนที่จะออกจากราชการ

ศาสตราจารย์ชวนชม จันระเปาระยะ เล่าว่า ศาสตราจารย์จักร โชติศาลิกรมีความสันทัดทางด้านพฤกษศาสตร์ โดยเฉพาะไม้ดอกไม้ประดับ ท่านมักเอื้อเฟื้อเกี่ยวกับการดูแลอาคารสถานที่ ตลอดจนการตกแต่งบริเวณมหาวิทยาลัย …ครั้งหนึ่ง สมเด็จพระนางเจ้ารำไพพรรณี พระบรมราชินีในรัชกาลที่ 7 เสด็จฯ มาเยี่ยมมหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์เป็นการส่วนพระองค์ ศาสตราจารย์จักร โชติศาลิกรได้เสนอให้มหาวิทยาลัยจัดรับรองในเรือนกล้วยไม้ที่ท่านรับผิดชอบอยู่ ซึ่งสวยงามและเหมาะสม สมเด็จพระนางเจ้ารำไพพรรณีได้เสวยพระกระยาหารกลางวันที่เรือนกล้วยไม้นั้น และทรงสำราญพระอิริยาบทมาก ข้าราชบริพารที่ตามเสด็จฯ ก็พลอยชื่นชมกับบรรยากาศไปด้วย…นอกจากนั้น เมื่อพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวเสด็จฯ มาพระราชทานปริญญาบัตร มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ ศาสตราจารย์จักร โชติศาลิกรก็เป็นผู้ควบคุมดูแลสถานที่ ตลอดจนการจัดดอกไม้หน้าที่ประทับอย่างสวยงามด้วย…เป็นที่ทราบกันว่าในสมัยนั้นยังไม่มีการนิยมปลูกกล้วยไม้กันมานัก ดอกกล้วยไม้งามๆ จึงหาดูได้ยาก แต่สำหรับศาสตราจารย์จักร โชติศาลิกรแล้ว ท่านมีกล้วยไม้ให้ดูอยู่มากมาย เพราะมีความชอบและสนใจในการปลูกและเพาะพันธุ์กล้วยไม้ ท่านได้ทำในระยะแรก นับว่าเป็นผู้นำในเรื่องกล้วยไม้ของมหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์อีกผู้หนึ่ง นอกจากการเลี้ยงกล้วยไม้แล้ว ศาสตราจารย์จักร โชติศาลิกรยังเลี้ยงต้นหน้าวัวด้วย ซึ่งมีกรรมวิธีในการปลูกและการเลี้ยงต่างๆ กัน ซึ่งก็ได้ถ่ายทอดวิชานี้ให้กับบรรดาศิษย์หลายคน…

ในด้านการบริหารมหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์นั้น ศาสตราจารย์จักร โชติศาลิกร ได้ดำรงตำแหน่งรองอธิการบดี ตั้งแต่วันที่ 10 มิถุนายน 2501 ถึงวันที่ 1 ตุลาคม 2506 ท่านได้มีส่วนสร้างความเจริญก้าวหน้าให้กับคณะเกษตร และมหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ โดยลำดับ และรักษาราชการในตำแหน่งอธิการบดีหลายวาระ ตั้งแต่วันที่ 18 สิงหาคม ถึงวันที่ 8 กันยายน 2504 และวันที่ 13 พฤศจิกายน ถึงวันที่ 2 ธันวาคม 2504 เป็นต้น และได้ออกจากราชการเพราะเหตุสูงอายุ เมื่อวันที่ 1 ตุลาคม 2506

ศาสตราจารย์จักร โชติศาลิกร ได้ปฏิบัติงานด้วยความซื่อสัตย์สุจริตเสมอมา และคำนึงถึงผลประโยชน์ของมหาวิทยาลัยเป็นที่ตั้ง ดังที่ พระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าจักรพันธ์เพ็ญศิริ ได้ทรงเขียนไว้อาลัยในหนังสือพระราชทานเพลิงศพศาสตราจารย์จักร โชติศาลิกร ความตอนหนึ่งว่า การปฏิบัติงานในมหาวิทยาลัยได้แสดงชัดว่าท่านเป็นอาจารย์ที่ดี สุจริต ยุติธรรม ไม่เข้าใครออกใคร ตรงไปตรงมา ไม่ฝักใฝ่ผลประโยชน์ส่วนตัวส่วนบุคคลใดทั้งสิ้น จนท่านได้ครองตำแหน่งรองคณบดี ได้เลื่อนเป็นศาสตราจารย์ และเป็นรองอธิการบดี มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ในที่สุด

ศาสตราจารย์จักร โชติศาลิกร สมรสกับนางสาวเพราะพริ้ง รังควร เมื่อวันที่ 2 มีนาคม 2475 มีบุตรี 3 คน คือ ผู้ช่วยศาสตราจารย์พึงจิตต์ โชติศาลิกร สมรสกับนายเกื้อ สวามิภักดิ์ นางพวงจันทร์ โชติศาลิกรสมรสกับนายเรย์มอนด์ ริดชลีย์ และนางสาวพอใจ โชติศาลิกร

สำหรับเครื่องราชอิสริยาภรณ์ที่ได้รับคือ ทวีติยาภรณ์มงกุฎไทย ทวีติยาภรณ์ช้างเผือก และเหรียญบรมราชาภิเษกรัชกาลที่ 9 ในวาระสุดท้ายศาสตราจารย์จักร โชติศาลิกร ได้ถึงแก่กรรมเมื่อวันที่ 29 ธันวาคม 2531

แหล่งข้อมูล

อนุสรณ์งานพระราชทานเพลิงศพศาสตราจารย์จักร โชติศาลิกร. กรุงเทพมหานคร : โรงพิมพ์อักษรนิติ, 2532.

จักร โชติศาลิกร. สมุดประวัติประจำตัวข้าราชการกระทรวงเกษตราธิการ, 2464.